Poucas festas tan populares e á vez tan enraizadas na tradición como os nosos Maios, a festa da Tellus Mater, que dá a vida primixenia a todos os seres. O cosmos é un organismo vivo que se renova periodicamente: a natureza volve sempre a nacer, todo ten un novo comezo. Os vellos cultos da vexetación, estendidos entre todos os pobos desde a máis remota antigüidade, teñen nos nosos maios un xeito de supervivencia que fai das nosas rúas —nos últimos tempos, no Paseo ourensán— unha cadea de altares dedicados á deusa Primavera, invocación máxima da natureza que rexorde.

É tamén a festa dos maios unha das mellor e máis estudadas polos coñecedores da nosa cultura popular: lembremos a don Xoaquín Lorenzo, a Taboada Chivite, a Vicente Risco, a Filgueira Valverde, a Antón Fraguas, a Clodio González Pérez e a tantos outros que deitaron a súa mirada sobre esta celebración e a súa evolución ao longo dos séculos. Eles ofrecéronnos a mirada dos etnógrafos, do especialista que se achega a este fenómeno social cunha mirada documentalista, obxectiva e mesmo interpretativa.

Pero toda realidade é susceptible de múltiples miradas. E agora fixaremos na mirada artística, neste caso dos nosos fotógrafos, que coas súas máquinas se achegaron tamén ao rito do renacer das estacións e da invocación do tempo cíclico. Son as miradas de Santi Barreiros, Alfonso Cousido, Purificación Díaz Freire, Mariano Grueiro, Mani Moretón, Cristina Rodríguez, David Seara Núñez e Rosa Veiga, na escolma que presenta o Outono Fotográfico 2004 da mostra «Ourense en pé de foto».

Miradas múltiples, diversas, cheas de vizosas suxestións e significados, mesmo de forma totalmente azarosa miradas tamén complementarias. Velaí, na imaxe de David Seara, a través dun monstro antropomorfo, ben podería ser un dos nosos trasnos doutrora, a invocación do poder panteísta da Natureza, xogo de formas e deseños caprichosos, que reflicte a capacidade lúdica da creación: nada máis rico en capacidade imaxinativa, nada máis ondulante, nada máis xoguetón e ousado que a capacidade das nosas paisaxes, ben o sabía don Ramón Otero Pedrayo, para sorprendernos, para interpelarnos, mesmo para inquedarnos... Velaí tamén, recollido por Santi Barreiros, o maio máis tradicional, coa súa esguía forma cónica desafiando os infindos territorios dos ceos, enlodados nun mar de nubes griseiras nunha imaxe de ricos contrastes e evocación neorrealista. A natureza que é quen de erguerse cara aos mundos superiores, enténdese ben que estamos ante unha nova lectura das árbores sagradas, a escada á transcendencia, o camiño cara ao descoñecido que arrinca dos subsolos máis fondos e lóbregos: coma nos Tótem dos vellos indios norteamericanos, na Cruz símbolo máximo dos católicos, nos Rumorosos que cantou Pondal... Barreiros cultiva tamén a ironía e o paradoxo: ao carón do maio, unha outra escultura da nova civilización urbana e industrial, un xogo de formas semellantes entre chemineas e ferralla, unha común dirección nos lenzos do cosmos, parodia involuntaria quizais, nada máis, do primitivismo dos vellos maios enxebres.

A imaxe de Alfonso Cousido ten un engado especial e, estou seguro, agradaría ao noso don Vicente Risco. Nunha fermosa gama de colores e tons, deitada sobre unha leda harmonía de flores e musgos, atopámonos coa mítica espiral, neste caso de belidos carrabouxos, que nos retrotrae ás nosas antigas orixes celtas e castrexas. Pero... ¿por que non mirala como un mandala enxebre? Ben lle gustaría a don Vicente pensalo: ao cabo, tamén o maio ten unha vida fugaz e moi cedo rematará esmigallado, como os elementos coidadosamente traballados e ordenados arredor dun mandala. O paso implacable do tempo, a fugacidade e a levidade da existencia, o continuo rexurdir da natureza e o sentido cíclico do tempo: ¡ai, que non estamos tan lonxe do pensamento orientalista, e o Risco con turbante ou disfrazado de Gandhi era moito máis que un divertimento do seu tempo e dos seus amigos daquela hora! Quedan moitas cousas que dicir, pero desde logo paga a pena deterse de vagar ante este símbolo chegado desde a noite dos tempos: quizais esculcando no fondo dos seus máis perdidos significados, quizais así sexamos capaces de coñecérmonos na nosa face máis auténtica.

A tradición pervive porque está viva. E non é tautoloxía, é a realidade: mirade para esa neniña, retratada por Rosa Veiga, atenta ao quefacer tradicional do maio, ante esas mans que cosen o musgo repetindo un aceno repetido por xeracións e xeracións. Mirade que a cadea non se rompe, a forza da tradición aliméntase do misterio, do xogo e da aventura, da capacidade de soñar o futuro: e todo iso está na mirada atenta, intelixente, reflexiva, desta meniña.

O futuro será se nós queremos. O mundo cambiou, é outro, pero os símbolos poden permanecer por riba das mudanzas máis aparentes. Ata poden, se somos intelixentes e ambiciosos, convivir coa modernidade: Cristina Rodríguez contempla o «maio artístico» da vella lareira, gardado nun local de traballo, un taller de Rabo de Galo, a compartir emocións cos electrodomésticos de liña branca (a branca neveira) que marca os novos tempos. Pero esta curiosa mestizaxe tamén nos interpela: ¿seremos capaces de dialogar coa modernidade sen botar ao lixo aquilo que nos define de noso?

¿E ao remate? Porque a festa, a celebración, ten un final. É necesario para que rexurda no novo ciclo festivo, no novo rito anual. O remate é o traslado dos maios polas rúas inhóspitas da cidade —como recolle Mariano Grueiro— ou as últimas coplas cantadas polas mozas á busca da merecida remuneración económica, sempre coa ledicia que reflicte Mani Moretón na súa imaxe. Dicía don Xoaquín Lorenzo que antigamente os mozos, rematado o canto das coplas, collían os maios e, continuando coa esmorga, ían con eles ata a Ponte Vella para tiralos desde o arco maior ata as frías augas do Miño. Sen dúbida era un final digno para estes altares da primavera, para estes deuses primaverais fugaces e fermosos. Purificación Díaz escolleu para a súa mirada o momento triste do remate: polas, follas e flores condenadas a converterse en ciscallos urbanos, en lixos sen sentido do mundo metropolitano, a convivir co imperio dos plásticos, papeis e materiais non biodegradables. Cuevillas preguntábase qué facía o trasno na vila, lonxe do seu hábitat natural: quizais o seu remate foi tan triste como o dos compoñentes deste monumento panteísta unha vez rematada a súa función de invocación á vida e á forza da natureza.

   
 
 
   
     
Mani Moretón autor.php?recordID=67
Sen título

 
   
 
 
   
     
Mariano Grueiro autor.php?recordID=68
Sen título

 
   
 
 
   
     
Alfonso Cousido Araújo autor.php?recordID=69
Sen título

 
   
 
 
   
     
Santiago Barreiros autor.php?recordID=72
Maios

 
   
 
 
   
     
Purificación Díaz Freire autor.php?recordID=73
Maios

 
   
 
 
   
     
David Seara Núñez autor.php?recordID=74
¡¡HUUUMMM!!

 
   
 
 
   
     
Cristina Rodríguez Francisco autor.php?recordID=90
Taller dos maios, Rabo de Galo

 
   
 
 
   
     
Rosa Veiga autor.php?recordID=105
As maos na terra

 
   


Fotos en total: 8